Przestępstwa białych kołnierzyków, czy w tym temacie coś się ostatnio zmieniło?

Termin przestępstwa białych kołnierzyków (ang. „white-collar crime”) nie jest nowym określeniem pochodzącym z okresu ostatnich kryzysów finansowych. Przestępstwa „białych kołnierzyków” zdefiniował Edwin H. Sutherland jeszcze przed drugą wojną światową, próbując określić grupę przestępstw odrębnych w swojej naturze od przestępstw brutalnych, z użyciem siły, obserwowanych w tamtym czasie często na ulicach.

Pojęcie przestępstw białych kołnierzyków jest różnie definiowane, ale zazwyczaj spotykane definicje zawierają element działań podejmowanych w celu osiągania (w sposób naruszający przyjęte normy postępowania) korzyści własnych lub korzyści dla prowadzonego biznesu w związku z wykorzystaniem zajmowanego stanowiska, często przy wykorzystaniu posiadanej wiedzy i umiejętności. Typowym przykładem takiego zachowania w praktyce jest zawyżanie uzyskiwanych wyników przez osoby piastujące stanowiska menedżerskie, które takim działaniem „pomagają” sobie w sprostaniu postawionym celom.  W wyniku takiego działania uzyskiwane są korzyści materialne w postaci premii, utrzymywane są pozycje zawodowe, a nie rzadko przyznawane awansy w strukturach organizacji.

Nadużycia „białych kołnierzyków” cechuje wysoka specjalizacja sprawców i doskonałe rozpoznanie firmy. W praktyce nadużycia popełniane są przez pracowników z długim stażem znających doskonale funkcjonujący w firmie system kontroli wewnętrznej. Nie rzadko również system kontroli wewnętrznej jest po prostu omijany przy wykorzystaniu wysokiej pozycji stanowiska.  Sprawcy nadużyć często twierdzą, że „przychód” z tytułu popełnianych naruszeń jest znacząco wyższy niż „koszt” stanowiący sankcję w przypadku identyfikacji nadużycia, dlatego podejmowanie takiego działania po prostu zdaniem sprawców się opłaca. Dodatkowo w praktyce firmy w różny sposób rozstają się z osobami tego typu obawiając się rozgłosu, czy niekorzystnego wyniku postępowania prowadzonego przed sądem pracy, co powoduje, że percepcja kary i sankcji w takim otoczeniu nie funkcjonuje we właściwy sposób.  W powszechnej opinii przestępstwa białych kołnierzyków z reguły nie niosą ze sobą dużej szkodliwości społecznej, ale należy pamiętać, że często wywierają wpływ na prowadzony obrót i życie gospodarcze.

Nadużycia popełniane przez „białe kołnierzyki” charakteryzuje występowanie jednego lub kilku ze wskazanych elementów, tj.:

  1. Postrzeganie szansy na bezkarność własnego postępowania – zgodnie z przysłowiem, że „okazja czyni złodzieja” takie przykłady można odnaleźć w postaci:
    • braku poczucia kontroli lub postrzeganiu środowiska kontroli, jako nieefektywnego
    • braku odpowiednich mechanizmów raportowania i komunikacji przypadków naruszeń przyjętych norm wewnątrz organizacji, a zarazem braku efektywnych metod analizy tego typu przypadków i konsekwencji działania
    • wprowadzaniu nowych produktów i usług bez rozważenia występujących ryzyk nadużyć,
    • niewłaściwym podziale obowiązków lub brakach w elementach zapobiegających powstawaniu zmowy wśród otoczenia takich jak rotacji w dziale czy przedsiębiorstwie.
  2. Występowanie elementów, które pomagają usprawiedliwiać złe działania, co ma miejsce w sytuacji, kiedy powszechność korzystania z dobrodziejstw firmy jest uznana, a także wtedy, gdy sprawca próbuje tłumaczyć, że działanie o charakterze nadużyć jest rekompensatą złego traktowania przez pracodawcę.
  3. Oddziaływania presji osobistych i instytucjonalnych, których źródłem może być presja społeczna związana z ciągłym pożądaniem sukcesu, koniecznością spłaty zobowiązań (np. na skutek hazardu czy „życia ponad stan”).

Pojawiające się w mediach statystyki prezentowane przez organy ścigania oraz różne raporty instytucji i firm zajmujących się przeciwdziałaniem przestępstwom gospodarczych, m.in. międzynarodowej organizacji ACFE (Association of Certified Fraud Examiners) potwierdzają, że liczba przestępstw gospodarczych wzrasta. Nadużycia łamią funkcjonujące normy społeczne i są niezgodne z obowiązującym prawem wpływając negatywnie na funkcjonujący obrót gospodarczy. Dlatego przeciwdziałanie im powinno leżeć w interesie  pracowników czy menedżerów reprezentujących daną mikro społeczność, jakim jest własne miejsce pracy.

Udostępnij
Share on Facebook0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn69Share on Google+0

Podobne wpisy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *