Przestępstwa białych kołnierzyków, czy w tym temacie coś się ostatnio zmieniło?

Termin przestępstwa białych kołnierzyków (ang. „white-collar crime”) nie jest nowym określeniem pochodzącym z okresu ostatnich kryzysów finansowych. Przestępstwa „białych kołnierzyków” zdefiniował Edwin H. Sutherland jeszcze przed drugą wojną światową, próbując określić grupę przestępstw odrębnych w swojej naturze od przestępstw brutalnych, z użyciem siły, obserwowanych w tamtym czasie często na ulicach.

Pojęcie przestępstw białych kołnierzyków jest różnie definiowane, ale zazwyczaj spotykane definicje zawierają element działań podejmowanych w celu osiągania (w sposób naruszający przyjęte normy postępowania) korzyści własnych lub korzyści dla prowadzonego biznesu w związku z wykorzystaniem zajmowanego stanowiska, często przy wykorzystaniu posiadanej wiedzy i umiejętności. Typowym przykładem takiego zachowania w praktyce jest zawyżanie uzyskiwanych wyników przez osoby piastujące stanowiska menedżerskie, które takim działaniem „pomagają” sobie w sprostaniu postawionym celom.  W wyniku takiego działania uzyskiwane są korzyści materialne w postaci premii, utrzymywane są pozycje zawodowe, a nie rzadko przyznawane awansy w strukturach organizacji.

Nadużycia „białych kołnierzyków” cechuje wysoka specjalizacja sprawców i doskonałe rozpoznanie firmy. W praktyce nadużycia popełniane są przez pracowników z długim stażem znających doskonale funkcjonujący w firmie system kontroli wewnętrznej. Nie rzadko również system kontroli wewnętrznej jest po prostu omijany przy wykorzystaniu wysokiej pozycji stanowiska.  Sprawcy nadużyć często twierdzą, że „przychód” z tytułu popełnianych naruszeń jest znacząco wyższy niż „koszt” stanowiący sankcję w przypadku identyfikacji nadużycia, dlatego podejmowanie takiego działania po prostu zdaniem sprawców się opłaca. Dodatkowo w praktyce firmy w różny sposób rozstają się z osobami tego typu obawiając się rozgłosu, czy niekorzystnego wyniku postępowania prowadzonego przed sądem pracy, co powoduje, że percepcja kary i sankcji w takim otoczeniu nie funkcjonuje we właściwy sposób.  W powszechnej opinii przestępstwa białych kołnierzyków z reguły nie niosą ze sobą dużej szkodliwości społecznej, ale należy pamiętać, że często wywierają wpływ na prowadzony obrót i życie gospodarcze.

Nadużycia popełniane przez „białe kołnierzyki” charakteryzuje występowanie jednego lub kilku ze wskazanych elementów, tj.:

  1. Postrzeganie szansy na bezkarność własnego postępowania – zgodnie z przysłowiem, że „okazja czyni złodzieja” takie przykłady można odnaleźć w postaci:
    • braku poczucia kontroli lub postrzeganiu środowiska kontroli, jako nieefektywnego
    • braku odpowiednich mechanizmów raportowania i komunikacji przypadków naruszeń przyjętych norm wewnątrz organizacji, a zarazem braku efektywnych metod analizy tego typu przypadków i konsekwencji działania
    • wprowadzaniu nowych produktów i usług bez rozważenia występujących ryzyk nadużyć,
    • niewłaściwym podziale obowiązków lub brakach w elementach zapobiegających powstawaniu zmowy wśród otoczenia takich jak rotacji w dziale czy przedsiębiorstwie.
  2. Występowanie elementów, które pomagają usprawiedliwiać złe działania, co ma miejsce w sytuacji, kiedy powszechność korzystania z dobrodziejstw firmy jest uznana, a także wtedy, gdy sprawca próbuje tłumaczyć, że działanie o charakterze nadużyć jest rekompensatą złego traktowania przez pracodawcę.
  3. Oddziaływania presji osobistych i instytucjonalnych, których źródłem może być presja społeczna związana z ciągłym pożądaniem sukcesu, koniecznością spłaty zobowiązań (np. na skutek hazardu czy „życia ponad stan”).

Pojawiające się w mediach statystyki prezentowane przez organy ścigania oraz różne raporty instytucji i firm zajmujących się przeciwdziałaniem przestępstwom gospodarczych, m.in. międzynarodowej organizacji ACFE (Association of Certified Fraud Examiners) potwierdzają, że liczba przestępstw gospodarczych wzrasta. Nadużycia łamią funkcjonujące normy społeczne i są niezgodne z obowiązującym prawem wpływając negatywnie na funkcjonujący obrót gospodarczy. Dlatego przeciwdziałanie im powinno leżeć w interesie  pracowników czy menedżerów reprezentujących daną mikro społeczność, jakim jest własne miejsce pracy.

Podobne wpisy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *